Inleiding voor hulpverleners
Als hulpverlener kom je in contact met partnergeweld, al dan niet expliciet. De kans is groot dat je al mannelijke slachtoffers hebt ontmoet zonder het te herkennen — niet door nalatigheid, maar omdat de maatschappelijke lens partnergeweld nog altijd primair ziet als iets wat vrouwen overkomt.
De cijfers
Belgische EU-GBV-enquête (N=5800, leeftijd 18–74):
| Vorm van geweld | Mannen | Vrouwen |
|---|---|---|
| Ooit slachtoffer partnergeweld | 33,1% | 31,3% |
| Uitsluitend psychologisch geweld | 74,1% van mannelijke slachtoffers | 23,5% van vrouwelijke slachtoffers |
| Combinatie van meerdere geweldsvormen | 23,5% | 48,7% |
Politiestatistieken 2024:
- 50.469 aangiftes intrafamiliaal geweld in totaal
- Slechts 3% van slachtoffers doet aangifte
- Dit is het zichtbare deel — geen afspiegeling van prevalentie
De kloof tussen bevolkingsonderzoek en politiestatistieken is een artefact van onderrapportage, niet van afwezigheid.
Waarom mannen niet melden
- Schaamte en taboe — mannelijkheidsnormen verbieden kwetsbaarheid tonen
- Anticiperen op scepticisme — terechte angst om niet geloofd te worden
- Victimblaming — "je bent groter dan zij", "waarom heb je je niet verdedigd?"
- Isolatie — de partner heeft hen al afgesneden van hun netwerk
- Omgekeerde aangifte — de partner heeft zelf aangifte gedaan
- Normalisering — ze denken dat hun situatie "niet erg genoeg" is
Epistemisch onrecht
Prof. Ines Keygnaert (UGent/UZ Gent):
"Als een man en een vrouw exact hetzelfde verhaal vertellen, geloven we doorgaans sneller de vrouw en denken we mee over oplossingen. Mannen trekken we eerder in twijfel. Ze krijgen ook vaak te horen dat ze zich als een echte man moeten gedragen. Er is dus ook vaak victimblaming."
Experimenteel en kwalitatief onderzoek bevestigt dat ook professionals genderscripts kunnen volgen bij het inschatten van slachtofferschap — met impact op geloofwaardigheid, doorverwijzing en interventies.
Signalen herkennen
- Overdreven verantwoordelijkheidsgevoel voor de stemming van de partner
- Somatische klachten zonder duidelijke oorzaak (slaapstoornis, maagklachten, vermoeidheid)
- Sociaal isolement, verminderd contact met vrienden of familie
- Bagatelliseren: "het gaat wel, maar ze heeft het moeilijk"
- Schrikachtig gedrag of zichtbare angst voor de reactie van de partner
- Incongruentie: wat hij vertelt klopt niet met zijn non-verbale gedrag
Praktische handvatten
Taal en attitude:
- Gebruik genderneutrale taal bij screening ("heeft uw partner ooit...")
- Neem het verhaal serieus zonder te relativeren
- Valideer schaamte: "Het is begrijpelijk dat dit moeilijk te vertellen is"
- Zeg nooit "ik kan niets voor u doen" — verwijs altijd door
Screeningsvragen (patroon- en impactniveau):
- Heeft u het gevoel dat uw partner uw gedrag, bewegingen of contacten controleert?
- Bent u bang voor de reactie van uw partner op dagelijkse dingen?
- Heeft uw partner u ooit bedreigd — met de kinderen, met aangifte, met zelfmoord?
- Ziet u uw vrienden en familie minder dan vroeger?
- Heeft u het gevoel dat u niet meer weet wie u bent?
Bevraag beide partijen altijd apart — in aanwezigheid van de partner durft een slachtoffer zelden eerlijk te spreken.
Doorverwijzing
- 1712 — 1712.be
- CAW — caw.be/ons-aanbod/slachtofferhulp/familiaal-geweld
- Keertij vzw — ruth@keertij.be — keertij.be
- Slachtofferhulp — slachtofferhulp.be